BridwellProper831

 proje PLATON UN HAYATI Platon�un hayat? platon, bir bildirime g�re 427 y?l?nda, ba?ka birisine g�re de perikles�in �ld�?� y?l olan 429�da do?mu?tur. do?du?u yer i�in de atina ile aigina (pire k�rfezinde bir ada) g�sterilir. ailesi, atina�n?n en eski, en soylu ailelerinden. babas? y�n�nden kral kodros, annesi y�n�nden �nl� yasakoyucu solon ile ilintisi var. ayr?ca kendisi ya?arken de ailesinin atina�da b�y�k siyasi n�fuzu var: devrin ileri gelen devlet adamlar?ndan kritias ile kharmides yak?n akrabalar?. platon soyu ve �evresi bak?m?ndan tam bir aristokrat. esasl? bir e?itim g�rm�?; �e?itli �?retmenlerden cimnastik ve m�zik dersleri alm??. gen�li?i atina�n?n k�lt�rce �ok parlak bir d�nemine rastlad??? i�in bu b�y�k geli?menin, �zerinde b�y�k etkisi olmu?tur. perikles�in hemen ard?ndan gelen bu d�nemdeki atina�n?n sanat ve edebiyat bak?m?ndan y�ksek d�zeyine platon �ok ?ey bor�ludur. platon�un zengin sanat�? stili b�yle bir atmosferde olu?mu?tur. bir sanat�? da olan platon, �e?itli edebi t�rlerde bir�ok ?eyler yazm??. ama, an lat?ld???na g�re, yazd?klar?n? be?enmemi? ve daha �ok da sokrates�in �zerinde yapt??? �ok derin etki y�z�nden bunlar? yakm??. sokrates ile tan??madan �nce de felsefe ile ilgilenmi?; hocas? herakleitos�u kratylos imi?. ama yirmi ya??nda iken sokrates ile tan??mas? hayat?nda ger�ekten bir d�n�m noktas? olmu?tur �dev . bundan sonra da �l�m�ne kadar sokrates�in yan?ndan ayr?lmam??, onunla �ok s?k?, s�rekli bir ilgi halinde kalm??t?r. platon�un hemen b�t�n yazd?klar? onun b�y�k hocas?na kar?? duydu?u derin sevgi ve sayg?n?n belirtileriyle doludur. yap?tlar?yla platon, hocas?na bug�ne kadar b�t�n canl?l??? ile ayakta kalan bir an?t dikmi?tir. bu an?t, sokrates�in yorulmak bilmeden bilgiyi aramas?, irkilmeyen sa?lam karakteri, do?ruluk ve hak u?runa �l�me gitmesi kar??s?nda platon�un duydu?u hayranl?k ve sayg?y? dile getirir. sokrates�in �l�m�nden sonra platon da, �teki sokrates�ilerle birlikte, megara�ya eukleides�e gitmi?tir. burada k?sa bir s�re kald?ktan sonra atina�ya d�nm�? ve burada, �nce dar bir �er�evede, �?retim �al??malar?na ba?lam??t?r. bundan sonra da yolculuklara �?km??t?r. �ok yay?lm?? bir s�ylentiye g�re, platon kuzey afrika�ya da gitmi?. bu yolculu?unda m?s?r ve kyrene�ye u?ram??; m?s?rl? rahiplerden matematik, astronomi �?renmi?, kyrene�de de matematik�i thedoros�un yan?nda �al??m??. platon�un bu yolculu?u yapm?? oldu?u �ok ?�pheli. hele anadolu ve iran�? da gezmi? oldu?undan b�sb�t�n ?�phe edilebilir. platon�un ger�ekten yapm?? oldu?u, g�ney italya ve sicilya gezileridir. sicilya�ya platon�un �� yolculu?u var. bu g�ney italya ve sicilya yolculuklar?n?n platon�un d�?�nce hayat? �zerinde derin etkileri olmu?tur. g�ney italya�ya platon, atina�da tan?m?? oldu?u pythagoras�?lar?n �al??malar?n? yerinde ve yak?ndan tan?mak i�in gitmi?. bu yolculuk, bir yandan ondaki matematik ilgisini g��lendirmi?, �b�r yandan da ona dini-mistik g�r�?ler edindirmi?tir. pythagoras�?lardan edindi?i bu etkiler, onun felsefesinin sokrates�i �?e yan?nda ikinci b�y�k �?esidir. g�ney italya�dan sicilya�ya ge�en platon, syrakusa�da kral?n akrabas? dion ile tan???p aralar?nda s?k? ve s�rekli bir dostluk ba?? kuruluyor. platon�a hayran olan dion, bundan sonra, siyasi bir reformu planla?t?rmas? i�in, onu iki defa sicilya�ya �a??rt?yor. ancak bu yolculuklardan hi�bir ?ey �?km?yor. �stelik platon g�� durumlarda kal?yor, kendini g�� bela kurtar?yor. sicilya�dan ilk d�n�?�nde platon, akademos denilen b�lgede �nl� okulu akademia�y? kurmu?, yirmi y?l buran?n y�netim ve �?retimiyle u?ra?m??t?r. 347 y?l?nda, s�ylendi?ine g�re, bir akraba d�?�n�nde sessizce hayata g�zlerini kapam??. platon�dan 35 yap?t, 13 mektupluk bir kolleksiyon, birka� dialog ile birka� edebi fragment (bir destan par�as? ile bir-iki yergi) kalm??t?r. platon�un �?retisini ger�e?ine uygun olarak anlayabilmek i�in bu eserlerin baz? bak?mlardan incelenmesi gerekmi?tir. bu arada, her?eyden �nce, kalan yap?tlar?n ger�ekten platon�un olup olmad?klar? sorunu ile yap?tlar?n yaz?l?? s?ralar? sorunu en �nemlileridir. 19. y�zy?lda ba?layan ara?t?rmalar, bu sorunlar? ayd?nlatmak i�in birtak?m �l��ler kullam??t?r. bunlar?n aras?nda en g�venilir olanlar?, ilk�a??n ��zellikle aristoteles�in� tan?kl??? ile dil �l��s�d�r. bu ara?t?rmalara dayanarak platon�un yap?tlar? ile bunlar?n felsefesinin geli?me d�nemlerindeki yerlerini g�steren tablolardan biri ?�yledir: gen�lik dialoglar? apologia, kriton, protagoras, ?on, lakhes, politeia ?, lysis, kharmides, euthyphron. ge�it dialoglar? gorgias, menon, euthydemos, k���k hippias, kratylos, b�y�k hippias, menexenos. olgunluk dialoglar? symposion, phaidon, politeia ??-x, phaidros. ya?l?l?k dialoglar? theaitetos, parmenides, sophistes, politikos, philebos, timaios, kritias, nomoi. platon bir problem d�?�n�r�d�r. elli y?l boyunca d�?�n�p yazm??, problemlerle didi?mi?, bu arada g�r�?lerini boyuna d�zeltip olgunla?t?rm??t?r. b�yle �al??an bir filozofu anlamak i�in en do?ru yol, geli?mesinin izleri �zerinde y�r�meye �al??mak olabilir. bunun i�in, platon�un da, hayat? boyunca d�?�ncesinin �e?itli d�nemlerde ge�irdi?i geli?meyi g�zden ge�irerek, �?retisini anlamay? denemek gerekmektedir. platon�un geli?mesindeki ilk d�nem, sokrates�in etkisi alt?nda d�?�n�p yazd??? d�nemdir. onun i�in bu d�nemine �sokrates�i d�nem� denir. sokrates ile tan??mas? platon�un hayat?nda bir d�n�m noktas? olmu?tur. sokrates�in �?retisi platon felsefesi i�in �?k?? noktas?d?r. platon felsefeye sokrates�in anlay??? �er�evesinde girmi?, sonra bunu gittik�e a?arak kendi g�r�?�ne ula?m??t?r. platon�un yap?tlar?na ?�yle d??ar?dan bir bak?ld???nda bile, sokrates�in hep �n planda oldu?unu g�r�r�z. platon�un ilk dialoglar?nda sokrates, ya?ay?? ve d�?�n�?�n�n b�t�n canl?l??? ve ger�ekli?i ile ortadad?r. burada onun s�yledikleri, kendi d�?�nceleridir. bunlar? do?rudan do?ruya s�ylememi? olsa bile, kendi d�?�ncelerine �ok yak?nd?r. burada platon, hen�z s?k? s?k?ya sokrates�in �?rencisidir; bize hocas?n?n g�r�?lerini anlatmaktad?r. onun i�in platon�un bu ilk dialoglar?na, �gen�lik dialoglar?� yan?nda �sokratik dialoglar� da denir. platon�un bu ilk dialoglar?nda b�y�k hocas?n?n ki?ili?ini ve d�?�ncelerini b�y�k bir sevgi ve sayg? ile belirtmeye �al??mak istemesinin pratik bir nedeni de vard?r: bununla platon sokrates�i sofistlere ve onu sofist sananlara kar?? savunmak istemi?tir. bu dialoglar ayr?ca, sokrates�in sofistlere kar?? a�m?? oldu?u sava??m?n ileriye g�t�r�lmesidir. gen�lik dialoglar?nda platon tam bir sokrates�idir. bunlarda sokrates�in �?retisi ger�e?ine uygun bi�imiyle g�sterilmek istenir, �?retiyi geli?tirmek denemesine giri?ilmez. bu yaz?lar?nda platon�un sonraki felsefesi i�in karakteristik olan �idea �?retisi� hen�z yoktur. bir sokrates�i olarak bu d�neminde platon�u yaln?z erdem ve bilgi sorunlar? ilgilendirir: erdemin �z� ve kavram?, erdemin birli?i ve �oklu?u, erdemin bilgiye ve �?retilebilmeye olan ilgisi inceledi?i, ��zmeye �al??t??? ba?l?ca sorunlard?r. lakhes dialogunda cesaret, politeia ?�de adalet, lysis�te dostluk, kharmides�te �l��l�l�k, euthyphron�da dinlilik, protagoras�ta erdemin b�t�n�, �zellikle de �?retilip �?retilemeyece?i ve birli?i sorunu incelenir. bu gen�lik dialoglar?n?n amac?: ahlak?n ba?l?ca sorular?n?, kavramsal bilgiler olarak olu?turmakt?r. burada kavram belirlemeleri, tan?mlar i�in, sokrates�te oldu?u gibi, t�mevar?m y�ntemi kullan?l?r: ortaya konan tan?mlar, deneydeki tek tek hallerle denetlenir ve ona g�re d� zeltilip tamamlan?r. yine sokrates�te oldu?u gibi, ortal?kta dola?an do?ruluklar?, yanl??l?klar? ele?tirilmemi? g�r�?leri ��r�tmek esast?r. b�t�n sokratik dialoglar?n olumsuz bir sonu�la bitti?i g�r�l�r: yanl??, yetersiz tan?mlar ��r�t�l�nce dialog da sona erer; ara?t?rmada bir �?kmazla kar??la??lm??t?r; ele al?nan sorunun do?ru yan?t? bulunamam??t?r. ama, dikkat edilirse, sorunun yan?t?na hi� olmazsa i?aret eden birtak?m d�?�ncelerin ortaya konmu? oldu?u da g�r�lebilir �dev indir. �?reti ve y�ntem bak?m?ndan tamam?yla sokrates�i olan bu dialoglarda felsefi inceleme parlak sanatl? sahnelerle s�slenmi?tir. burada, hem ?air, hem de filozof platon konu?maktad?r. platon�un sokrates�ten ayr?l?p kendi felsefesine do?ru ilerlemesi yava? yava? olmu?tur. bu ilerleme, birtak?m basamaklardan ge�erek, sonunda platon felsefesi i�in temel bir g�r�? olan idea �?retisine ula??r.